Diagnoza psychologiczna u dzieci przewlekle chorych

W sytuacji chorowania i w leczeniu dziecka współuczestniczy jego rodzina. Rodzice współpracują zarówno z lekarzami, jak i psychologami. W spotkaniu z psychologiem punkt ciężkości z problemów związanych z chorobą przenosi się stopniowo w stronę aspektów psychologicznego funkcjonowania pacjenta/pacjentki. W konkretnych sytuacjach pomoc psychologiczna chorym somatycznie może różnić się od pomocy i terapii psychologicznej osób z problemami psychicznymi.

Specyficzne problemy w rozwoju dziecka przewlekle chorego.

Na powstanie problemów w rozwoju dziecka przewlekle chorego ma wpływ wiele czynników: biologicznych, psychologicznych i środowiskowych współdziałających ze sobą już od momentu powstania biologicznej struktury organizmu.

Czynniki biologiczne wpływające na rozwój:

Nieprawidłowości biologiczne mogą spowodować uszkodzenie układu nerwowego, analogicznie jak i innych organów, co w konsekwencji może prowadzić do zaburzeń zarówno tempa jak i przebiegu rozwoju w różnych jego przejawach.

Czynniki psychospołeczne jako czynniki ryzyka rozwoju:

Na rozwój dziecka wpływa środowisko społeczne (warunki życiowe, miejsce zamieszkania),  bieżąca sytuacja życiowa, styl życia matki.

Niektóre choroby i wady rozwojowe wykrywane są w badaniach prenatalnych i wiadomość o tym że rozwój dziecka jest zagrożony stanowi silny stres dla rodziców a w konsekwencji czynnik ryzyka dla dziecka. Silny lub długotrwały stres przeżywany przez matkę, podobnie jak niedobory żywieniowe i toksyny ( w tym alkohol, inne substancje psychoaktywne) stanowi zagrożenie dla rozwoju dziecka w okresie płodowym.

Wykazano, że narażenie mózgu płodu na hormony stresu, może mieć wpływ na rozwój układu odpornościowego, co w przyszłości może skutkować zwiększeniem podatność dziecka na stres i na zachorowanie. Z kolei dobre samopoczucie i dobry nastrój matki sprzyjają zdrowiu i odporności dziecka na stres.

Czynniki sytuacyjne związane z chorobą jako czynniki ryzyka rozwoju:

Nie tylko choroba somatyczna, ale także związane z nią doświadczenia  - hospitalizacja i rozłąka z rodzicami są czynnikami ryzyka dla prawidłowego rozwoju dziecka.

Wcześniaki lub niemowlęta które z powodu problemów zdrowotnych przebywają w szpitalu, doświadczają wielu negatywnych bodźców takich jak ból, silne światło czy brak fizycznej bliskości z rodzicem, na poziomie biologicznym jest doświadczeniem niekontrolowanego stresu i jest związane z wysokim poziomem kortyzolu (hormonu stresu) i może powodować zaburzenia regulacji wewnętrznej (pogłębienia się problemów zdrowotnych).

Czynniki związane z sytuacją rodzinną jako czynniki ryzyka rozwoju

Z powodu wrodzonych deficytów dziecka czy innych problemów zdrowotnych, rodzice mogą mieć trudność w poradzeniu sobie z nieakceptowaną sytuacją, z własnymi obawami o przyszłość i z negatywnymi emocjami w stosunku do dziecka i siebie nawzajem.

Przeżywana przez nich frustracja i lęk powodują, że podczas choroby i leczenia dziecka nierzadko wchodzą w konflikty z personelem medycznym. Jeśli do sytuacji choroby dołączają się inne problemy życiowe, np. trudne warunki materialne, brak wsparcia lub odrzucenie ze strony  środowiska, pogłębia to przeżywane trudności.

Chore dzieci często są płaczliwe, rozdrażnione lub apatyczne, co pogłębia frustrację i negatywne emocje rodziców.

Rozpoznanie choroby somatycznej u dziecka (np. cukrzycy, padaczki czy jakiejkolwiek choroby przewlekłej) zmienia pozycję dziecka i całej rodziny w środowisku.

Relacje rodzinne często koncentrują się wokół choroby i sposobów jej leczenia , np.  przestrzegania zaleceń lekarskich, prowadzenia stylu życia podporządkowanego chorobie.

Koncentracja na chorobie częściowo spowodowana jest tym, że wymagania leczenia i oczekiwania personelu medycznego wobec rodziców odnośnie właściwego sprawowania opieki nad chorym dzieckiem są wysokie

W przypadku przewlekle chorych dzieci wiele problemów psychologicznych wynika z nadmiernej kontroli nad dzieckiem, braku autonomii, braku doświadczeń społecznych nieumiejętności rozwiązywania problemów przed którymi stają zdrowi rówieśnicy. Nadmierna ochrona dziecka pozbawia go nie tylko negatywnych, ale także pozytywnych doświadczeń i możliwości konfrontowania się i radzenia sobie z życiowymi sytuacjami, czasami bardzo trudne do spełnienia.

Często rodzice i otoczenie dziecka wszelkie trudności rozwojowe wychowawcze i społeczne przypisują chorobie (choć nie zawsze jest to uzasadnione).

Z perspektywy psychologicznej łatwo prześledzić, że jeśli przed zachorowaniem istniały jakieś psychologiczne problemy, to mogą znacząco wpływać nie tylko na funkcjonowanie i rozwój dziecka ale także na dynamikę objawów, przebieg choroby i leczenia, nadawane chorobie subiektywne znaczenie, oraz przeżywane emocje.

Diagnostyka problemów psychologicznych dziecka chorego somatycznie powinna uwzględniać role stresu w przeżywaniu choroby i leczenia.

Doświadczenia silnego i przewlekłego stresu mogą mieć wpływ na proces leczenia, a także zwiększać ryzyko zachorowania, z drugiej strony chorowanie, doświadczenia związane z leczeniem są sytuacją stresową ze wszystkimi zdrowotnymi i psychologicznymi konsekwencjami. Negatywne skutki przeżywanego stresu mogą nasilić charakter objawów i przebieg choroby. Diagnoza i działania psychologa, często mają charakter profilaktyczny, zmierzający do zminimalizowania ryzyka wystąpienia problemów i zaburzeń psychicznych u dzieci z rożnego typu chorobami przewlekłymi.

W sytuacji choroby dzieci mogą doświadczać stresu o różnym charakterze oraz innych konsekwencjach:

  • Stres ostry: jeśli choroba wystąpiła nagle lub w przypadku ostrych stanów i urazów. Ostry stres może wystąpić również w sytuacji pojawienia się nowych lub niekontrolowanych zdarzeń, np. oczekiwania na zabieg operacyjny;
  • Przewlekły stres: generalnie towarzyszy chorobom przewlekłym i trwałej niepełnosprawności. Jest związany z różnymi sposobami postępowania medycznego np. przewlekłymi dializami, żywieniem pozajelitowym, przewlekłą wentylacją w warunkach domowych i in.
  • Stres traumatyczny: jeśli nastąpiło bezpośrednie zagrożenie życia (np. w sytuacji ciężkiego przebiegu choroby i jej powikłań, przebytej reanimacji, leczenia w oddziale intensywnej terapii, itd.) lub poważne okaleczenie (w wyniku urazu lub operacji np. amputacji).

Zarejestruj się

Jeżeli chcesz korzystać w pełni z naszego portalu, zarejestruj się.

Zarejestruj się
Zapraszamy do rozmów na czacie
Newsletter

Jeżeli chcesz otrzymywać od Nas informacje, wpisz Swój adres e-mail.

Formularz kontaktowy

* Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych

* pola wymagane

Projekt realizowany w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG.

Odwiedziny:

Copyright © Rodzina na Plus 2014

Proszę czekać...