Emocje i zachowania dzieci chorych

Zachowania dziecka w chorobie są podyktowane doświadczanymi przez nie emocjami. Te najtrudniejsze, związane nie tylko z chorobą, ale w chorobie często przeżywane, to smutek, złość i lęk.

Smutek przeżywany przez dzieci w chorobie przewlekłej jest emocją, która może mieć wiele przyczyn. Dziecko może doświadczać smutku w związku z tym, że je coś boli fizycznie, że jego wygląd zmienia się np.. pod wpływem zabiegów operacyjnych, czy też jego organizm reaguje specyficznie na wdrażane leczenie albo jest po prostu słabe na tyle, że musi zrezygnować z wielu aktywności. Ale to także smutek spowodowany poczuciem samotności, oddzieleniem od rodziny ze względu na hospitalizację. Źródłem cierpienia może być także dostrzeganie lęku i smutku u rodziców. Smutek u dziecka może powodować tendencje do izolacji, depresyjności, ale także napięcia, rozdrażnienia. Różnego rodzaju techniki odreagowywania czy też relaksacyjne czy po prostu zabawa pomagają dziecku na chwilę zapomnieć o chorobie. Jakkolwiek całkowite zapomnienie o niej jest po prostu niemożliwe, stąd ważne, żeby towarzyszyć po prostu dziecku w jego smutku.

Inną emocją, którą przeżywają często dzieci jest złość, którą wywołuje sytuacja choroby, ale też ograniczenia związane z procesem leczenia. Złość może powodować zachowania agresywne, dlatego ważne jest, żeby była przyjęta przez najbliższych, nazwana („wiem, że to co czujesz, to złość, bo np. jesteś w szpitalu czy już masz dość kolejnego leczenia”) i  rozładowana w postaci rozmowy albo też np. rysunku czy innej techniki plastycznej czy zabawy. Chore dziecko nierzadko przenosi swoja złość na lekarza czy personel, psychologa. Dobrze byłoby, gdyby oni nie unikali rozmowy o niej. Dając dziecku szanse na wyrażenie złości, można przynieść mu ulgę i nauczyć je innych niż agresja sposobów rozładowywania napięcia emocjonalnego.

Z sytuacją choroby, zwłaszcza przewlekłej, łączy się także lęk dziecka. Poziom lęku doświadczanego przez małych pacjentów/pacjentki zależy od ich wrodzonej lękliwości (skłonności do reagowania lękiem), zakresu ich dotychczasowych traumatycznych doświadczeń oraz od właściwości neurofizjologicznych (np. nadwrażliwości autonomicznego układu nerwowego).

U dzieci hospitalizowanych lęk przed dolegliwościami chorobowymi łączy się ze strachem przed utratą kontaktu z matką oraz związanego z nią poczucia bezpieczeństwa i miłości. Dziecko boi się także nowego, obcego środowiska, jakim jest szpital.

Dzieci o wysokim poziomie lęku czują się bezradne i zależne od innych, często wycofują się z trudniejszych sytuacji, podkreślają swoje cierpienie, dostrzegają wiele objawów, są bardziej pesymistycznie nastawione do swoich możliwości, umiejętności.

Dzieci o niższym poziomie lęku łatwiej przystosowują się do sytuacji choroby, do pobytu w szpitalu, bardziej właściwie oceniają stan swojego zdrowia, swoim zachowaniem wspomagają proces leczenia, skuteczniej radzą sobie w sytuacjach kryzysowych. Dzieci o niskim lęku są bardziej optymistycznie nastawione do procesu leczenia, maja poczucie, że maja wpływ na zdrowienie, co jest pozytywne, jakkolwiek w momentach kryzysowych, w chwilach zaostrzenia się procesu chorobowego częściej reagują przygnębieniem, które może przekształcić się w stany depresyjne., demobilizujące organizm.

Dzieci o wysokim poziomie lęku, ale także te, których lęk jest bardzo niski powinny być otoczone nie tylko troskliwa opieką medyczną, ale także psychologiczną, ponieważ wysoki poziom lęku może prowadzić do wyuczonej bezradności, prowadzącej czasem do zaburzeń depresyjnych, co obniża aktywność układu immunologicznego i nie sprzyja leczeniu, . Za niski poziom lęku natomiast przestaje pełnić funkcje mechanizmu sygnalizacyjno- obronnego.

Lęk może powodować wypracowanie przez dziecko różnych mechanizmów obronnych, najczęściej występujące mechanizmy obronne u dzieci są następujące:

  • wypieranie lęku, czyli jakby zapominanie, które polega na nieutrzymywaniu w świadomości przykrego zdarzenia
  • przemieszczanie lęku – dziecko zaczyna bać się zupełnie innej, nie związanej rzeczy, jakby źródło prawdziwego lęku zostało w ten sposób ukryte
  • podawanie lęku, czyli inaczej mówiąc straszenie innych dzieci (zjawisko, które nierzadko występuje u osób dorosłych chorych na nowotwory, szczególnie widoczne, kiedy osoby spotykają się w jednym miejscu przyjmując chemioterapię – niektóre z nich bardzo chętnie straszą pozostałe), opowiadanie w dramatyczny sposób o przebiegu choroby, leczenia, co pozwala uwolnić własny lęk
  • reakcje pozorowane, czyli zachowania zaprzeczające stanowi uczuciowemu, np. żarty w celu rozładowania napięcia
  • izolacja, czyli psychiczne wyłączanie się z aktywności, unikanie kontaktów
  • fantazjowanie, co może spowodować wytworzenie w wyobraźni dziecka postaci, które stają się jego towarzyszami, pozwalającymi mu przetrwać trudne chwile

Mechanizmy obronne służą radzeniu sobie z emocjami, początkowo pomagają dziecku w znoszeniu trudnej sytuacji choroby czy hospitalizacji, jednak w miarę upływu czasu wiele z nich staje się przyczyną trudności w radzeniu sobie z chorobą, a nawet zaburzeń lękowych.

Zarówno lęk, jak i złość i smutek są bardzo trudnymi emocjami i w sytuacji choroby odczuwają je zarówno dzieci, jak i dorośli. Obie grupy powinny nauczyć się identyfikować odczuwane emocje, dzieciom trzeba nazywać to, co czują - pytać czy to co czują jest np. złością czy lękiem. Zarówno dorośli, jak i dzieci powinni nauczyć się, że maja prawo odczuwać trudne uczucia w sytuacji choroby, że to co czują jest naturalną reakcją człowieka w sytuacji kryzysu czy też przewlekłego stresu. Ważne, żeby rozładowywać napięcia poprzez rozmowę, ale także przez zabawę, rysunek czy techniki relaksacyjne, choćby słuchanie bajek czy muzyki.

Literatura
Obuchowska I.(1991). Rodzice i chore dziecko.W: I.Obuchowska, M.Krawczyński (red.). Chore dziecko. Warszawa: Nasza Księgarnia
Pilecka W. (red.).(2011). Psychologia zdrowia dzieci i młodzieży.Perspektyw kliniczna Kraków:Wyd. UJ

Zarejestruj się

Jeżeli chcesz korzystać w pełni z naszego portalu, zarejestruj się.

Zarejestruj się
Zapraszamy do rozmów na czacie
Newsletter

Jeżeli chcesz otrzymywać od Nas informacje, wpisz Swój adres e-mail.

Formularz kontaktowy

* Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych

* pola wymagane

Projekt realizowany w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG.

Odwiedziny:

Copyright © Rodzina na Plus 2014

Proszę czekać...