Rola i rodzaje wsparcia społecznego

Obecność innych osób, ich bliskość sprzyja dobremu samopoczuciu, poprawia nastrój, ułatwia radzenie sobie z trudnymi sytuacjami. Wydaje się to być dość oczywiste i jest często naturalnym odruchem wobec osoby, która narażona jest na cierpienie jakiegoś rodzaju. Jednakże wiedza potoczna, mówiąca o korzyściach płynących ze związków z innymi ludźmi nie zawsze potwierdza się w badaniach psychologicznych. Nie każda pomoc, nie w każdej sytuacji jest korzystna. Jeśli jakaś pomoc ze strony innych jest korzystna, to nie wiadomo, o jakie korzyści chodzi – krótko czy długotrwałe, o korzyści odnoszące się do samopoczucia, zdrowia, efektywności pracy czy do innych, np. społecznych wskaźników funkcjonowania człowieka.

Badania nad wsparciem sięgają lat 60-tych, celem dociekań naukowych stało się sprawdzenie czy wsparcie społeczne rzeczywiście pełni przypisywane mu korzystne funkcje: czy sprzyja dobru jednostki, czy pomaga zmienić zachowania zdrowotne, czy ułatwia radzenie sobie ze stresem itp. Z badań wynika, że wsparcie społeczne jest pojęciem wieloznacznym, nie ma jednej, wyczerpującej definicji i jest cały czas obiektem badań naukowych.

Jakikolwiek jest stan wiedzy naukowej na temat wsparcia, warto przyjrzeć się temu jakich rodzajów wsparcia możemy doświadczać, jakich możemy udzielać innym potrzebującym osobom.

Wsparcie społeczne strukturalne możemy zdefiniować jako obiektywnie istniejące i dostępne sieci społeczne, które odróżniają się od innych sieci tym, że poprzez fakt istnienia więzi, kontaktów społecznych, przynależności, pełnią funkcję pomocną wobec osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Podawane źródła wsparcia, owe sieci społeczne, możemy podzielić na rodzinne (mąż, żona, dzieci, rodzice, rodzeństwo i dalsi krewni), przyjacielskie i towarzyskie oraz sąsiedzkie. Wyróżnia się również współpracowników lub przełożonych, grupy wyznaniowe, towarzystwa i instytucje oraz osoby profesjonalnie przygotowane do udzielania pomocy. Sieci wsparcia możemy nazwać zasobami wsparcia społecznego.

Wsparcie społeczne funkcjonalne to rodzaj interakcji społecznej, która zostaje podjęta przez jednego lub obu uczestników w sytuacji problemowej, trudnej, stresowej lub krytycznej;

  • w toku interakcji dochodzi do przekazywania lub wymiany informacji, emocji, instrumentów działania i dóbr materialnych;
  • wymiana może być jednostronna lub dwustronna, a kierunek „dawca-biorca” może być stały lub zmienny;
  • w układzie interakcji można wyróżnić osobę wspierającą, poszukującą, odbierającą lub otrzymującą wsparcie;
  • celem interakcji wspierającej jest ogólne podtrzymanie, zmniejszenie stresu, opanowanie kryzysu przez towarzyszenie, tworzenie poczucia przynależności, bezpieczeństwa i nadziei oraz zbliżenie się do rozwiązania problemu i przezwyciężenia trudności.

Możemy wymienić różne rodzaje wsparcia, jakich możemy używać czy doświadczać na sobie, naukowcy najczęściej wyróżniają następujące ich rodzaje:

  • Wsparcie emocjonalne jest to przekazywanie w toku interakcji emocji podtrzymujących, uspakajających, odzwierciedlających troskę, pozytywne ustosunkowania do osoby wspieranej. Zachowania wspierające maja też na celu stworzenie poczucia przynależności, opieki i podwyższenia samooceny. Osoby cierpiące i przezywające kryzys mogą dzięki interakcji  wsparcia uwolnić się także od własnych napięć i negatywnych uczuć, mogą wyrazić swoje obawy, swój smutek. Poprawia to samoocenę, ale także wpływa na samopoczucie. Ten rodzaj wsparcia wzbudza nadzieję, jest to najpowszechniejszy rodzaj wsparcia.
  • Wsparcie informacyjne (nazywane również poznawczym) to wymiana w toku interakcji takich informacji, które sprzyjają lepszemu zrozumieniu sytuacji, położenia życiowego i problemu. To także udzielanie informacji zwrotnych o skuteczności podejmowania działań przez osobę wspieraną . Ale to także dzielenie się własnym doświadczeniem przez osoby przeżywające podobne trudności (do tego mogą służyć np. grupy wsparcie).
  • Wsparcie instrumentalne to rodzaj instruktażu polegającego na przekazywaniu informacji o konkretnych sposobach postępowania; może to być także forma modelowania skutecznych zachowań zaradczych. Pomoc ta może przyjąć formę wymiany instrumentów (sposobów) postępowania, zdobywania informacji i dóbr materialnych,
  • Wsparcie rzeczowe (materialne) to świadczona pomoc materialna, rzeczowa, finansowa, ale także bezpośrednie fizyczne działanie na rzecz osób potrzebujących: przekazywanie środków do życia, dożywianie, udostępnianie schronienia, mieszkania, zaopatrzenie w lekarstwa itp. Pomoc ta wiąże się z działalnością charytatywną i dobrze przebiega w społecznościach altruistycznych, dbających w szczególny sposób o godność odbiorców tych akcji pomocowych. Ten typ wsparcia, podobnie jak wsparcie informacyjne, jest najbardziej oczekiwany i potrzebny w sytuacjach katastrof.

Oprócz wymienionych powyżej głównych grup wsparcia społecznego, wyodrębnić można dla niektórych sytuacji wsparcie duchowe. Dotyczy ono zwłaszcza opieki hospicyjnej, w której pomoc w cierpieniu i bólu związanym z sensem życia i śmierci wymaga odniesienia się właśnie do sfery sensu i ducha.

Obojętnie w jaki sposób będziemy zajmować się zagadnieniem wsparcia, niezwykle ważna jest umiejętność dostosowania odpowiedniego rodzaju do konkretnej sytuacji, tak żeby wsparcie było jak najbardziej efektywne, pomocne. Często postępujemy instynktownie i albo udaje się nam pomóc albo nasze działanie nie dostarcza konkretnego, przewidywanego efektu, wówczas jesteśmy sfrustrowani/sfrustrowane, czasem smutni/smutne czy źli/złe, że nie udało nam się, a tak bardzo się staraliśmy. Trzeba pamiętać, że adresatem/adresatką pomocy jest człowiek, który ma swoje oczekiwania, ma osobowość, temperament, całą historię łatwiejszych bądź trudniejszych doświadczeń i nie zawsze jesteśmy w stanie zobaczyć, dowiedzieć się, czego tak naprawdę potrzebuje, czego by pragnął/pragnęła w sytuacji kryzysowej. Popełnianie błędów jest ryzykiem podejmowanego działania, ale tym samym możemy uczyć się szczególnie tego, że każdy człowiek, nawet przeżywający podobną historię, czy chorujący/chorująca na tę samą chorobę jest inny i tylko przez towarzyszenie drugiej osobie, uważność na to czego tak naprawdę potrzebuje  zminimalizujemy ryzyko popełniania błędów do minimum.

Zarejestruj się

Jeżeli chcesz korzystać w pełni z naszego portalu, zarejestruj się.

Zarejestruj się
Zapraszamy do rozmów na czacie
Newsletter

Jeżeli chcesz otrzymywać od Nas informacje, wpisz Swój adres e-mail.

Formularz kontaktowy

* Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych

* pola wymagane

Projekt realizowany w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG.

Odwiedziny:

Copyright © Rodzina na Plus 2014

Proszę czekać...